Bir işveren olarak çalışma programını (uurrooster) yalnızca iş yönetmeliğinin (arbeidsreglement) zaten öngördüğü sınırlar içinde tek başınıza değiştirebilirsiniz. Başka bir esnek programa geçişi 7 gün, değişken yarı zamanlı bir programı 7 iş günü önceden bildirirsiniz. Yeni bir program, yönetmelikte zaten yer alan bir olağan çalışma süresi çerçevesine uymuyorsa iş yönetmeliğini değiştirmeniz gerekir. Program iş sözleşmesinde yazıyorsa çalışanın onayı gerekir.
Belçika'da işveren çalışma saatlerini değiştirebilir mi? Üç durum
Programın nerede belirlendiği, tek başınıza neyi değiştirebileceğinizi belirler:
| Ne değiştirmek istiyorsunuz? | Tek taraflı mı? | Nasıl? | Süre |
|---|---|---|---|
| İş yönetmeliğinde zaten yer alan esnek programlar arasında geçiş | Evet | Tarihli bir duyuru asarak | 7 gün önceden |
| Yönetmelik çerçevesinde değişken yarı zamanlı program | Evet | Yazılı bildirimle | 7 iş günü, sektörel toplu iş sözleşmesiyle en az 3 |
| Yasal bir istisnada iş gününün başlangıç ve bitişini geçici olarak kaydırmak | Evet | Duyuru asarak | 24 saat önceden |
| Yönetmelikte olmayan ve çalışma süresi çerçevesine girmeyen yeni bir program getirmek | Prosedürle | İş yönetmeliği değişikliğiyle | Görüşler için 15 gün |
| İş sözleşmesinde yazan bir programı esaslı şekilde değiştirmek | Hayır | Çalışanın onayladığı ek protokolle | İmzadan itibaren |
Esnek programlarda çalışma süresi yoğun ve sakin dönemler arasında değişir: günde en fazla 2 saat, haftada 5 saat fazla veya eksik çalışılabilir, ama hiçbir zaman günde 9 saati veya haftada 45 saati aşmadan. Ortalamayı 12 ay içinde tutturmanız gerekir. Her alternatif program önceden yönetmelikte yer almalıdır.
İş sözleşmesinin işveren tarafından tek taraflı değiştirilmesi: sınır nerede?
Kanun açıktır: işverene sözleşme koşullarını tek taraflı değiştirme hakkı tanıyan hüküm geçersizdir (İş Sözleşmeleri Kanunu madde 25). "İşveren saatleri ihtiyaca göre değiştirebilir" gibi bir hüküm bu yüzden işinize yaramaz.
Yönetim yetkiniz içinde işi düzenleyebilirsiniz. Sınır, sözleşmenin esaslı unsurlarında başlar:
- Genellikle esaslı: ücret, görev, çalışma süresi ve açıkça kararlaştırılmış bir program, örneğin yarı zamanlı bir program veya yalnızca gündüz çalışması.
- Genellikle esaslı değil: yönetmelikteki programlar içinde başlangıç veya bitiş saatinin biraz kaydırılması ya da sözleşmede bir şey yazmıyorsa yakındaki başka bir işyeri.
Esaslı bir unsuru tek taraflı ve önemli ölçüde değiştirirseniz, çalışan bunu örtülü işten çıkarma (impliciet ontslag) olarak ileri sürebilir. Bu kural kanunda yazmaz, yerleşik içtihattan gelir. Çalışan işe gitmeyi bırakır ve onu işten çıkarmışsınız gibi ihbar tazminatı ister. Mahkeme değişikliğin önemli olmadığına karar verirse, sözleşmeyi çalışanın kendisinin sona erdirdiği kabul edilir. Bunun size maliyetini işveren için ihbar süresi rehberimizde bulabilirsiniz. Ancak çalışanın hızlı tepki vermesi gerekir: aylarca itiraz etmeden yeni koşullarla çalışmaya devam eden biri bu koşulları kabul etmiş sayılabilir.
İş yönetmeliğiyle çalışma programını değiştirmek: adımlar
- Yeni programı yazın: başlangıç ve bitiş saati, molalar ve geçerli olduğu günler.
- Taslağı işyerine asın, işletme konseyiniz yoksa. Çalışanlar 15 gün boyunca bir deftere görüşlerini yazabilir.
- Görüş gelmezse değişiklik, asıldıktan sonraki 15. gün yürürlüğe girer. İşletme konseyi varsa, anlaşmadan 15 gün sonra yürürlüğe girer.
- Görüş gelirse önce müfettiş, sonra ortak komite (paritair comité) uzlaştırmaya çalışır. Ortak komite, sektördeki ücret ve çalışma koşullarını belirleyen işveren ve sendika kuruludur. Yeni bir program veya çalışma süresi çerçevesinin genişletilmesi için 1 Haziran 2026 tarihinden bu yana bir işveren örgütünün ve bir sendikanın oyu yeterlidir.
- Bir kopyayı 8 gün içinde müfettişliğe gönderin. Bunu arbeidsreglement.belgie.be üzerinden çevrimiçi yapabilirsiniz.
- Her çalışana değişikliğin bir kopyasını verin. Kopyayı almayan çalışan değişiklikle bağlı değildir.
1 Haziran 2026 tarihinden bu yana yönetmelikte bir olağan çalışma süresi çerçevesi de belirleyebilirsiniz, yani çalışılabilecek zaman dilimlerini. Bu çerçevenin içindeki tam zamanlı ve sabit yarı zamanlı programları artık tek tek yazmanız gerekmez. Hazır bir örnek iş yönetmeliği hazırlama rehberimizde.
Taşımacılık, inşaat ve horecada çalışma programını değiştirmek
- İnşaat. Yazın veya yoğun dönemde sınırlar, sendika temsilciliğinin onayıyla veya ortak komite başkanına bildirimle günde 9,50 saate ve haftada 47,50 saate çıkabilir. Değişen programı 24 saat önceden asarsınız.
- Taşımacılık ve lojistik. Taşıma, yükleme ve boşaltma işleri için, bir kraliyet kararnamesi sektörünüze izin veriyorsa ayrı bir istisna vardır (İş Kanunu madde 24). Yoksa ek bir sefer veya geciken bir teslimat gibi öngörülemeyen bir yoğunluk, olağanüstü iş artışı sayılır: değişen programı iş müfettişliğinin izniyle ve varsa sendika temsilciliğinin onayıyla 24 saat önceden asarsınız. Şoförlerin çalışma süresi için ayrıca kendi kuralları vardır.
- Horeca. Personelin çoğu değişken programla yarı zamanlı çalışır. Bildirim süresi 7 iş günüdür. Genel olarak bağlayıcı kılınmış bir sektörel toplu iş sözleşmesi daha kısa bir süre koyabilir, ama en az 3 iş günü. Program, iş yönetmeliğindeki çerçeveye uymalıdır.
Yarı zamanlı sözleşmeler ve değişken programlar hakkında daha fazlası yarı zamanlı iş sözleşmesi rehberimizde.
Hastalık sırasında iş sözleşmesini değiştirmek mümkün mü?
Çalışma göremezlik süresince sözleşme askıdadır. Bu dönemde tek taraflı hiçbir şey değiştiremezsiniz. Çalışan kısıtlamalarla işe dönerse, uyarlanmış işi, daha az saati veya başka bir programı bir ek protokolle (addendum) kararlaştırırsınız. Bir işe yeniden uyum sürecinde (re-integratietraject) bu, iş yeri hekiminin görüşüne dayanır. Çalışan kabul etmezse asıl sözleşme geçerli kalır.
İş sözleşmesine ek protokol hazırlamak: Hollandaca bir örnek
Ek protokol, iki tarafın imzaladığı yazılı bir değişikliktir. Flaman Bölgesi'nde iş sözleşmesi ve ekleri Hollandaca olmalıdır. Örnek:
Addendum bij de arbeidsovereenkomst van [datum] tussen [werkgever] en [werknemer]
- Vanaf [datum] wordt het uurrooster van de werknemer: [dagen en uren].
- De wekelijkse arbeidsduur bedraagt [aantal] uur. Het brutoloon wordt [bedrag] per maand.
- Deze wijziging geldt [voor onbepaalde duur / tot en met datum].
- Alle andere bepalingen van de arbeidsovereenkomst blijven ongewijzigd.
Opgemaakt in twee exemplaren te [plaats] op [datum]. Handtekening werkgever, handtekening werknemer.
Bu şablonu Word ve PDF olarak indirin (Hollandaca ve Fransızca).
Türkçe özeti: başlıkta asıl iş sözleşmesinin tarihini ve iki tarafın adını yazarsınız. Ardından yeni programın hangi tarihten itibaren geçerli olduğunu ve günleri ve saatleri, yeni haftalık çalışma süresini ve aylık brüt ücreti belirtirsiniz. Değişikliğin süresiz mi, yoksa belli bir tarihe kadar mı geçerli olduğunu seçersiniz. Son madde, sözleşmenin diğer bütün hükümlerinin aynen geçerli olduğunu söyler. Belge iki nüsha düzenlenir ve iki taraf da imzalar.
Yarı zamanlı bir çalışanın çalışma süresi değişirse, ek protokolde yeni yarı zamanlı program da yer alır ve bordroyu buna göre uyarlarsınız.
İşverenlerin sık yaptığı hatalar
- Yönetmelik değişmeden yeni programı uygulamak. Çalışanlar program dışında çalışmış olur ve ceza gelir.
- Sözleşmedeki esneklik hükmünü açık çek saymak. Bu hüküm geçersizdir.
- Değişken yarı zamanlı programı geç veya sözlü olarak bildirmek.
- Sözleşmede gündüz çalışması yazarken çalışanın onayı olmadan akşam veya gece çalışmasına geçmek.
- Farklı bir çalışma süresi veya farklı bir ücret için ek protokol yapmamak.
Business Centrum bu konuda sizin için ne yapar?
Değişikliğinizin iş yönetmeliğine sığıp sığmadığını veya bir ek protokol gerektirip gerektirmediğini kontrol eder, ek protokolü veya yeni iş sözleşmesini hazırlar ve yönetmelik prosedüründe size eşlik ederiz. Ardından Acerta ile birlikte bordronuzu uyarlarız.