Belçika'da iş yönetmeliği (arbeidsreglement) ilk çalışanınızla birlikte zorunlu hale gelir. İşletme konseyiniz yoksa bir taslak yazar ve çalışanların görüşlerini yazabilmesi için bir defterle birlikte 15 gün asılı tutarsınız. Yönetmelik, asıldığı günden sonraki 15. günde yürürlüğe girer. Ardından 8 gün içinde müfettişliğe çevrimiçi teslim edersiniz.
İş yönetmeliği KOBİ'niz için zorunlu mu?
Evet. 8 Nisan 1965 tarihli kanun, özel sektördeki her işverenin, kaç çalışanı olursa olsun, bir iş yönetmeliği hazırlamasını zorunlu tutar. Yarı zamanlı tek bir satış elemanı olan küçük bir dükkân da, kırk şoförlü bir nakliye firması da bu kapsamdadır.
Çalışan grubuna göre ayrı yönetmelikler hazırlayabilirsiniz: mavi yakalı işçiler (arbeiders) ve beyaz yakalı çalışanlar (bediendes) için ya da her bölüm için ayrı. Depo ekibi ve ofis ekibi olan bir toptancı, çalışma saatleri çok farklı olduğu için bunu sık tercih eder.
Yönetmelik hem sizi hem çalışanı bağlar. Disiplinin tek dayanağıdır: yönetmelikte yazmayan bir yaptırımı uygulayamazsınız. Yani çekmecede duracak bir belge değildir. Saatler, devamsızlık veya davranış üzerine her anlaşmazlıkta dayandığınız oyunun kurallarıdır.
İş yönetmeliğinde hangi bilgiler zorunlu olarak yer almalı?
Kanunun 6. maddesi zorunlu bilgileri sayar. Bir KOBİ için bunlar şu bloklara ayrılır:
| Blok | Doldurduğunuz bilgi |
|---|---|
| Çalışma saatleri | Tüm tam zamanlı ve sabit yarı zamanlı programlar ya da olağan çalışma süresi çerçevesi; ayrıca değişken yarı zamanlı programlar ve vardiyalar için çerçeve |
| Ücret | İşi nasıl ölçüp kontrol ettiğiniz; ücreti ne zaman, nerede ve nasıl ödediğiniz |
| Sözleşmenin sona ermesi | Prosedür ve ihbar süreleri ya da kanuna atıf; ayrıca ihbarsız fesih için ağır nedenler (dringende redenen) |
| Disiplin | Yaptırımlar, para cezalarının tutarı ve nereye gittiği, hangi kusurların cezalandırıldığı ve çalışanın bir yaptırıma nasıl itiraz edebileceği |
| Tatil ve resmi tatiller | Yıllık izin süresi, toplu tatil, resmi tatiller ve onların yerine geçen günler |
| İş sağlığı | İlk yardım görevlisi ve ilk yardım çantasının yeri, psikososyal risklerden sorumlu önleme danışmanının bilgileri, şiddet veya taciz durumunda izlenecek prosedür |
| Hastalık | Çalışanın tatilde hastalanırsa ne yapması gerektiği ve iş göremez durumdaki çalışanla nasıl iletişimde kaldığınız |
| İstişare ve denetim | Varsa işletme konseyi, komite ve sendika temsilcilerinin adları; denetim kurumlarının adresleri |
| Diğer | Denetim görevi olan personelin hak ve yükümlülükleri, geçerli toplu iş sözleşmeleri (CAO) ve bağlı olduğunuz ortak komite (paritair comité, sektörünüzün kurallarını belirleyen işçi ve işveren kurulu), eğitim hakkı, sosyal katkı paylarını tahsil eden kurum ve elektronik imzalı sözleşmeleri saklayan hizmet sağlayıcı |
Uygulamada en sık eksik kalan, elektronik imzalı sözleşmelerle ilgili bilgidir. Sözleşmeleri elektronik imzayla yapıyorsanız, yönetmelikte bu sözleşmeleri hangi hizmet sağlayıcının sakladığı ve çalışanın işten ayrıldıktan sonra da onlara nasıl ulaşacağı yazmalıdır.
Olağan çalışma süresi çerçevesi
1 Haziran 2026 tarihinden beri her tam zamanlı programı tek tek yazmak zorunda değilsiniz. Bunun yerine bir olağan çalışma süresi çerçevesi belirleyebilirsiniz. Bu çerçevenin dört unsuru vardır:
- çalışma planlanabilecek haftanın günleri;
- çalışmanın planlanabileceği günlük zaman aralığı;
- en kısa ve en uzun günlük çalışma süresi;
- normal ve en uzun haftalık çalışma süresi.
Bu çerçeveye giren tam zamanlı ve sabit yarı zamanlı programları yönetmelikte ayrıca yazmanız gerekmez. Vardiyaları sürekli değişen bir işletme için bu büyük bir kolaylıktır. Belirli çalışma düzenlerine ait özel kurallar ise geçerliliğini korur.
Değişken vardiyalı bir KOBİ için iş yönetmeliği örneği
FOD WASO'nun modeli iskeleti verir ama her bloğu boş bırakır. Aşağıda Gent'te altı çalışanı olan, bunlardan ikisi değişken programla yarı zamanlı çalışan bir brasserie için doldurulmuş iki bölüm bulacaksınız. İş yönetmeliği Gent'teki çalışanlara hitap ettiği için Hollandaca yazılır; maddeleri bu yüzden Hollandaca veriyoruz ve altına Türkçe açıklamasını ekliyoruz. Bunu bir başlangıç noktası olarak kullanın ve ortak komitenizin toplu iş sözleşmeleriyle karşılaştırın.
Hoofdstuk 2: Arbeidstijd
Artikel 4. Kader van de gewone arbeidstijd voor de voltijdse werknemers en de deeltijdse werknemers met een vast rooster. Dagen: maandag tot en met zondag, met twee rustdagen per week volgens de planning. Dagelijks tijdvak: van 9.00 uur tot 23.30 uur. Dagelijkse arbeidsduur: minimaal 4 uur, maximaal 8 uur. Wekelijkse arbeidsduur: normaal 38 uur, maximaal 40 uur.
Artikel 5. Kader voor de variabele deeltijdse werkroosters. Dagen: maandag tot en met zondag. Dagelijks tijdvak: van 9.00 uur tot 23.30 uur. Dagelijkse arbeidsduur: minimaal 4 uur, maximaal 8 uur. Wekelijkse arbeidsduur bij een variabele arbeidsregeling: minimaal 12 uur, maximaal 30 uur. Het individuele rooster wordt de werknemer meegedeeld via een schriftelijk en gedateerd bericht in de planningsapp en op het prikbord in de keuken, minstens 7 werkdagen vooraf.
Artikel 6. Een kopie van elk bericht met een individueel rooster wordt bewaard op de plaats waar dit reglement ter inzage ligt, zolang het rooster loopt, en daarna nog 1 jaar.
Türkçesi: Artikel 4, tam zamanlı ve sabit yarı zamanlı çalışanlar için çerçeveyi çizer: hangi günler, hangi saatler arasında ve günde ve haftada en az ve en çok kaç saat çalışılabileceği. Artikel 5 aynı çerçeveyi değişken yarı zamanlı programlar için verir ve bireysel programın planlama uygulamasında ve mutfaktaki panoda yazılı, tarihli bir duyuruyla en az 7 iş günü önceden bildirilmesini şart koşar. Artikel 6, her program duyurusunun bir kopyasının yönetmeliğin incelenebildiği yerde, program sürdüğü sürece ve sonrasında 1 yıl daha saklanacağını söyler.
Artikel 4 ve 5'teki saatler bu brasserie'nin kendi tercihleridir, yasal sınırlar değildir. Olağan çalışma süresi çerçevesi olsa bile yönetmelik, değişken yarı zamanlı programlar için ayrı bir çerçeve içermelidir. Değişken yarı zamanlı programın yasal bildirim süresi 7 iş günüdür. Genel olarak bağlayıcı ilan edilmiş bir sektör sözleşmesi daha kısa bir süre belirleyebilir, ama en az 3 iş günü. Bu brasserie'nin bağlı olduğu horeca sektöründe (ortak komite 302) yasal en kısa süre 3 iş günüdür; brasserie burada bilerek daha uzun bir süre seçiyor. Geç vardiyalar gece çalışması kurallarına girebilir. 1 Haziran 2026 tarihinden beri, gece yarısı ile saat 5 arasındaki dilime hiç girmeyen gece çalışmasını iş yönetmeliğinin olağan prosedürüyle başlatabilirsiniz.
Hoofdstuk 7: Sancties
Artikel 21. Bij een tekortkoming (te laat komen zonder verwittiging, afwezigheid zonder verantwoording, weigering van een opdracht die binnen de functie valt) kan de werkgever de volgende sancties opleggen: een mondelinge verwittiging, een schriftelijke verwittiging, een geldboete. De geldboeten per dag bedragen samen nooit meer dan 20% van het dagloon. De opbrengst gaat naar het personeelsfonds van de onderneming. Elke sanctie wordt uiterlijk de eerste werkdag na de vaststelling meegedeeld en voor de volgende loonbetaling ingeschreven in het register van sancties.
Bu şablonu Word ve PDF olarak indirin (Hollandaca ve Fransızca).
Türkçesi: Artikel 21'e göre çalışan haber vermeden geç kalır, mazeretsiz gelmez veya görevinin parçası olan bir işi reddederse işveren sözlü uyarı, yazılı uyarı veya para cezası verebilir. Bir günde verilen para cezalarının toplamı günlük ücretin %20 kadarını geçemez ve toplanan para işletmenin personel fonuna gider. Her yaptırım, kusurun tespitinden sonraki ilk iş gününe kadar çalışana bildirilir ve bir sonraki maaş ödemesinden önce yaptırımlar defterine yazılır.
Günlük ücretin beşte biri sınırı ve bildirim süresi doğrudan kanundan gelir. Geç bildirilen bir para cezası geçersizdir. Bir uyarıyı nasıl yazacağınızı çalışana uyarı yazımızda okuyabilirsiniz.
Belçika'da iş yönetmeliğini adım adım nasıl hazırlar ve teslim edersiniz?
KOBİ'lerin çoğunda işletme konseyi yoktur. O zaman şu adımları izlersiniz:
- Taslağı yazın. FOD WASO modelinden başlayın ve her zorunlu bloğu doldurun. Tarih atın ve imzalayın.
- Taslağı asın. İşyerinde herkesin görebileceği ve ulaşabileceği bir yere. Her çalışan ayrıca taslağın bir kopyasını isteyebilir.
- Bir defter açın. Taslağın asıldığı günden itibaren 15 gün boyunca çalışanlar görüşlerini bu deftere yazar. Görüşlerini imzalı olarak doğrudan müfettişe de gönderebilirler; o zaman adları gizli kalır.
- Defteri müfettişliğe gönderin. Süre dolar dolmaz defteri Toezicht op de Sociale Wetten (TSW, sosyal mevzuat denetimi) müfettişine gönderirsiniz.
- Görüş yazılmadı mı? Yönetmelik, asıldığı günden sonraki 15. günde yürürlüğe girer.
- Görüş yazıldı mı? Müfettiş 30 gün içinde tarafları uzlaştırmaya çalışır. Uzlaşma olursa yönetmelik bundan 8 gün sonra yürürlüğe girer. Olmazsa karar ortak komiteye kalır.
- Her çalışana bir kopya verin. Teslim aldığını imzayla onaylatın. FOD WASO'nun bunun için bir alındı modeli vardır.
- Teslim edin. Yürürlükten sonraki 8 gün içinde bir kopyasını TSW'nin bölge müdürlüğüne iletirsiniz. 15 Mayıs 2019 tarihinden beri bunu eID kartınızla arbeidsreglement.belgie.be üzerinden çevrimiçi yapabilirsiniz.
- Bir duyuru asın. Duyuruda yönetmeliğin nerede incelenebileceği yazar. Geçici şantiyeler dahil, çalışanınız olan her yerde bir kopya bulundurun.
İşletme konseyiniz varsa yönetmeliği konsey hazırlar. Yönetmelik, konseyde uzlaşma sağlandıktan 15 gün sonra yürürlüğe girer. Anlaşmazlık olursa müfettiş ve ortak komite üzerinden aynı uzlaştırma yolu izlenir.
İş yönetmeliğini değiştirmek: hangi prosedür geçerli?
Değişiklik ilke olarak hazırlamayla aynı yolu izler: taslak, ilan, 15 günlük defter, yürürlük, her çalışana kopya ve 8 gün içinde teslim. Uygulamada yönetmeliği sandığınızdan daha sık değiştirirsiniz:
- mevcut çerçevenin dışında kalan yeni bir program başlatırsınız;
- sözleşmeleri artık elektronik imzayla yaptırırsınız;
- önleme danışmanınız veya dış önleme hizmetiniz değişir;
- toplu tatil ya da resmi tatillerin yerine geçen günler değişir;
- daha fazla kişi işe alır ve bir istişare organı kurarsınız.
1 Haziran 2026 tarihinden beri bir kolaylık var. Mevcut olağan çalışma süresi çerçevesini genişleten veya yeni bir program getiren bir değişiklikte uzlaşma sağlanamazsa, ortak komite geçerli bir karar verebilir; bunun için en az bir işveren örgütünün ve bir çalışan örgütünün orada bulunan tüm temsilcilerinin oyu yeterlidir. Diğer anlaşmazlıklarda her iki tarafın oylarının %75 kadarı gerekmeye devam eder.
Bazı değişiklikler daha hızlı yapılabilir. İş gününün başlangıç ve bitiş saatinde geçici bir değişikliği, örneğin olağanüstü bir iş yoğunluğunda, tarihli ve imzalı bir duyuruyla en az 24 saat önceden bildirirsiniz. Resmi tatillerin yerine geçen günler ve tatilde hastalanmayla ilgili formaliteler de daha basit bir yoldan değişir. Hangi prosedürün geçerli olduğundan emin değilseniz işveren olarak çalışma programını değiştirme yazımızı okuyun.
Belçika'da iş yönetmeliği hazırlarken işverenlerin yaptığı beş hata
Yeni müşterilerimizde hep aynı beş sorunu görüyoruz.
Yönetmelik başka yerden kopyalanmış ve hiç güncellenmemiş. Önceki sahipten veya komşu bir işletmeden alınan bir yönetmelikte başka programlar, başka bir ortak komite ve yıllar önce ayrılmış bir önleme danışmanı yazar. Denetimde sizin ne demek istediğiniz değil, kâğıtta ne yazdığı sayılır.
Sahadaki programlar yönetmelikle uyuşmuyor. Yönetmelikteki çalışma süresinin dışında çalışan her kişi ayrı bir ihlal demektir. Vardiyaların her hafta değiştiği horeca (otel, restoran, kafe) ve nakliyede bu klasik bir durumdur. Olağan çalışma süresi çerçevesi çok şeyi çözer, ama ancak onu gerçekten yönetmeliğe yazarsanız.
Kopyanın verildiğine dair kanıt yok. Yönetmelik duvarda asılı, ama kimse teslim aldığını imzalamamış. Bir disiplin anlaşmazlığında bu sizi zayıf düşürür.
Teslim unutulmuş. Bir değişiklik ancak 8 gün içinde müfettişliğe ulaştığında tamamlanmış olur. Pek çok işveren ilanı doğru yapar ve orada durur.
Kanunun izin vermediği cezalar. Her geç kalış için tavanı olmayan sabit bir ceza, günlük ücretin beşte biri kuralına aykırıdır. Zamanında bildirilmeyen bir ceza da geçersizdir.
Doğru bir iş yönetmeliğiniz yoksa ne riske girersiniz?
Sociaal Strafwetboek (Sosyal Ceza Kanunu), iş yönetmeliğiyle ilgili ihlallerin çoğunu seviye 2 yaptırımla cezalandırır. 1 Şubat 2026 tarihinden itibaren işlenen ihlaller için bu, € 250 ile € 2.500 arasında idari para cezası ya da € 500 ile € 5.000 arasında cezai para cezası demektir. Çalışma saatleri veya ilk yardım çantasının yeri gibi zorunlu bilgilerin eksik olması seviye 1 ihlaldir: € 100 ile € 1.000 arası.
| İhlal | Seviye | Çalışan sayısıyla çarpılır mı? |
|---|---|---|
| Geçerli bir iş yönetmeliği yok | 2 | Hayır |
| Zorunlu bilgi eksik | 1 | Hayır |
| Her çalışana kopya verilmemiş | 2 | Evet |
| Zamanında teslim edilmemiş | 2 | Hayır |
| Doğru prosedür izlenmeden değiştirilmiş | 2 | Hayır |
| Yönetmelikteki çalışma süresi dışında çalışılmış | 2 | Evet |
Hesap örneği
Doğu Flandra'da sekiz çalışanı olan bir kafeterya denetleniyor. Yönetmelik asılı, ama hiçbir çalışan kopyasını almamış. Bu ihlalin cezası, ilgili çalışan sayısıyla çarpılır.
- En az: 8 x € 250 = € 2.000
- En çok: 8 x € 2.500 = € 20.000
Aynı sekiz kişi yönetmelikte yer almayan vardiyalarda da çalıştıysa, yine sekizle çarpılan ikinci bir seviye 2 ihlal eklenir. Çarpılan ceza, en yüksek tutarın 100 katını geçemez. Müfettişlikten bir mektup alır veya ziyaret görürseniz, sahadaki uygulamayla uyumlu bir yönetmeliğiniz olması sizin yararınızadır.
İlk çalışanınızı alırken başka neler gerekiyor?
İş yönetmeliği, ilk iş gününden önce hazır olması gereken belgelerden yalnızca biridir. Ayrıca Dimona bildirimi yaparsınız (çalışanın işe girişini RSZ'ye, yani Belçika'nın sosyal güvenlik kurumuna elektronik olarak bildirmek), iş kazası sigortası yaptırırsınız, bir dış önleme hizmetine üye olursunuz ve iş sözleşmesini hazırlarsınız. İlk çalışanınız için RSZ indirimini de unutmayın: bu indirimin bildirimde uygulanmasını kendiniz sağlamalısınız.
Business Centrum sizin için ne yapar?
İş yönetmeliğinizi hazırlar veya mevcut yönetmeliğinizi yeniden yazarız: gerçek programlarınızla ya da planlamanıza uyan bir olağan çalışma süresi çerçevesiyle. İlanı ve defteri hazırlar, süreleri takip eder ve yönetmeliği müfettişliğe teslim ederiz. Her yeni işe alımda alındı belgesini sözleşmeye ekler; programlarınız veya önleme hizmetiniz değiştiğinde yönetmeliği güncelleriz. Bordro yönetiminiz Business Centrum üzerinden, Acerta ile birlikte yürür.