Belçika'da tıbbi mücbir sebep prosedürü: işveren rehberi

Tıbbi mücbir sebep (medische overmacht), işe alındığı işi kalıcı olarak artık yapamayan bir çalışanın sözleşmesini ihbar süresi ve ihbar tazminatı olmadan sona erdirir. Belçika'da prosedür artık 6 ay kesintisiz hastalıktan sonra başlayabilir; eskiden bu süre 9 aydı. İşyeri hekimi 3 ay içinde karar verir. İşveren olarak İşe Dönüş Fonu'na € 1.800 ödersiniz.

Belçika'da tıbbi mücbir sebep nedir, ne zaman mümkündür?

Tıbbi mücbir sebep bir işten çıkarma değildir. Sözleşme, çalışan işe alındığı işi kalıcı olarak artık yapamadığı için sona erer. Bunu yalnızca işyeri hekimi (preventieadviseur-arbeidsarts) tespit edebilir. Tespit, İş Sözleşmeleri Kanunu'nun 34. maddesinde ve iş sağlığı ve güvenliği yönetmeliğinde (codex welzijn op het werk) belirlenmiş sabit bir prosedürle yapılır. Aile hekiminin veya bir uzman hekimin raporu yeterli değildir.

Prosedür ancak iki koşul sağlandığında başlayabilir:

• çalışan en az 6 aydır kesintisiz olarak çalışamaz durumdadır;
• o anda işyeri hekiminde devam eden bir işe dönüş süreci (re-integratietraject) yoktur.

Çalışan işe dönerse bu süre kesilir, ancak 14 gün içinde yeniden hastalanırsa kesilmez. Bir hafta sonra başarısız olan yarım zamanlı bir dönüş denemesi bu yüzden sayılmaz. Bir ay süren bir dönüş ise sayacı sıfırlar.

6 aylık süre 1 Ocak 2026 tarihinden beri geçerlidir. 2025 sonuna kadar 9 ay beklemeniz gerekiyordu. Birçok işveren, hatta bazı bilgi sayfaları hâlâ eski süreyle hesap yapıyor ve böylece üç ay kaybediyor. Hasta çalışanlarla ilgili başka nelerin değiştiğini 2026 işe dönüş kuralları haberimizde okuyabilirsiniz.

Belçika'da tıbbi mücbir sebep prosedürü: gün gün takvim

Bir örnek: beyaz yakalı bir çalışan (bediende) 5 Ocak 2026 Pazartesi günü hastalanıyor ve bir daha işe dönmüyor. Prosedürü siz, yani işveren başlatıyorsunuz. Aşağıdaki tarihlerin hepsi yasal sürelerden çıkar.

Uyarlanmış iş talebi ve itiraz olmazsa, bu örnekte ilk hastalık gününden sözleşmenin sonuna kadar sekiz aydan biraz az geçer. Çalışan uyarlanmış iş isterse 6 aya kadar eklenir. İtiraz ederse her şey itiraz kararı çıkana kadar ertelenir.

Şirketinizde 20 veya daha fazla çalışan varsa ve işyeri hekimi çalışma potansiyeli tespit ettiyse, 6 ay içinde bir işe dönüş süreci başlatmanız gerekiyordu. Bu süreç devam ettiği sürece tıbbi mücbir sebep prosedürü başlayamaz.

Belçika'da tıbbi mücbir sebep prosedürünü işveren olarak adım adım nasıl yürütürsünüz?

1. Koşulları kontrol edin. Hastalık süresini raporlardan sayın. Çalışan arada işe döndüyse, dönüşlerin 14 günden kısa sürüp sürmediğine bakın. Önleme hizmetinize devam eden bir işe dönüş süreci olup olmadığını sorun.
2. Bildirimi taahhütlü gönderin. Bir nüshası çalışana, bir nüshası dış önleme hizmetinizdeki işyeri hekimine gider. Normal bir e-posta veya bir görüşme yeterli değildir.
3. Çalışanın iki hakkını yazın. Mektupta, çalışanın işyeri hekiminden uyarlanmış veya başka bir işin incelenmesini isteyebileceği ve sendika temsilciliğinden (vakbondsafvaardiging) destek alabileceği yazmalıdır. Bunlar eksikse prosedür sağlam durmaz.
4. İşyeri hekiminin işini yapmasına izin verin. Hekim çalışanı en az 3 kez, her davet arasında 14 takvim günü bırakarak davet eder. Çalışan gelmezse prosedür sonuçsuz biter.
5. Tespiti bekleyin. İşyeri hekimi tespitini size ve çalışana, bildirimden en geç 3 ay sonra taahhütlü gönderir.
6. Çalışanın sürelerini bekleyin. Çalışanın hâlâ uyarlanmış iş istemek için 7 takvim günü, itiraz etmek için 21 takvim günü vardır.
7. Sözleşmeyi yazılı olarak sona erdirin. İşyeri hekiminin tespitine ve tarihine atıf yapın. C4 belgesini (işsizlik belgesi) verin ve çıkışı Dimona'da bildirin. Dimona, çalışanın işe giriş ve çıkışını RSZ'ye (sosyal güvenlik kurumuna) bildirdiğiniz sistemdir.
8. İşe Dönüş Fonu'na ödeyin. 45 takvim günü içinde sona ermeyi Fon'a (Terug Naar Werk-fonds) bildirir ve € 1.800 ödersiniz.

Örnek mektup: prosedürü başlatma

Bu mektubu çalışana taahhütlü gönderin, bir kopyasını da işyeri hekimine taahhütlü gönderin. Flaman Bölgesi'nde mektup Hollandaca olmalıdır:

Betreft: kennisgeving start bijzondere procedure medische overmacht (artikel 34 Arbeidsovereenkomstenwet)

Geachte heer, mevrouw,

U bent sinds [datum eerste ziektedag] ononderbroken arbeidsongeschikt. Met deze brief brengen wij u op de hoogte van onze intentie om na te gaan of het voor u definitief onmogelijk is om het overeengekomen werk als [functie] te verrichten, volgens de bijzondere procedure in boek I, titel 4, van de codex over het welzijn op het werk. Een kopie van deze brief gaat naar dr. [naam], preventieadviseur-arbeidsarts bij [externe dienst].

U hebt het recht om de preventieadviseur-arbeidsarts te vragen dat de mogelijkheden voor aangepast of ander werk onderzocht worden, als hij vaststelt dat u het overeengekomen werk niet meer kunt verrichten.

U hebt het recht om u tijdens deze procedure te laten bijstaan door de vakbondsafvaardiging van de onderneming.

De arbeidsarts nodigt u uit voor een onderzoek. Voor vragen kunt u terecht bij [naam contactpersoon, telefoon].

Met vriendelijke groet, [naam, functie, handtekening]

Mektubun Türkçe özeti: çalışanın hangi tarihten beri kesintisiz hasta olduğunu yazarsınız. İş sağlığı ve güvenliği yönetmeliğindeki özel prosedüre göre, çalışanın işe alındığı işi kalıcı olarak yapıp yapamayacağını incelemek istediğinizi bildirirsiniz. Mektubun bir kopyasının hangi işyeri hekimine gittiğini belirtirsiniz. Ardından çalışanın iki hakkını yazarsınız: işyeri hekiminden uyarlanmış veya başka bir işin incelenmesini isteme hakkı ve prosedür boyunca sendika temsilciliğinden destek alma hakkı. Son olarak işyeri hekiminin onu muayeneye çağıracağını ve sorular için kime ulaşabileceğini yazarsınız.

Örnek mektup: sözleşmenin sona ermesi

Betreft: einde van de arbeidsovereenkomst wegens medische overmacht

Geachte heer, mevrouw,

Uit de vaststelling van de preventieadviseur-arbeidsarts van [datum], die u op [datum] ontving, blijkt dat het voor u definitief onmogelijk is om het overeengekomen werk te verrichten. [U hebt niet gevraagd om aangepast of ander werk te onderzoeken. / Wij hebben u en de arbeidsarts op [datum] een gemotiveerd verslag bezorgd waarom aangepast werk niet mogelijk is. / U hebt het re-integratieplan van [datum] geweigerd.] Tegen de vaststelling is geen beroep meer mogelijk.

Wij stellen daarom vast dat uw arbeidsovereenkomst op [datum] eindigt wegens medische overmacht. U ontvangt uw eindafrekening, uw C4 en uw andere sociale documenten.

Met vriendelijke groet, [naam, functie, handtekening]

İki mektubu da Word ve PDF olarak indirin (Hollandaca ve Fransızca).

Mektubun Türkçe özeti: işyeri hekiminin hangi tarihli tespitine dayandığınızı ve çalışanın bu tespiti hangi tarihte aldığını yazarsınız. Tespite göre çalışan işe alındığı işi kalıcı olarak yapamaz. Köşeli parantezde durumunuza uyan cümleyi seçersiniz: çalışan uyarlanmış iş istemedi, uyarlanmış işin neden mümkün olmadığını açıklayan gerekçeli raporu çalışana ve hekime gönderdiniz ya da çalışan işe dönüş planını reddetti. Tespite karşı artık itiraz edilemeyeceğini belirtir ve sözleşmenin hangi tarihte tıbbi mücbir sebeple sona erdiğini tespit edersiniz. Çalışan son hesabını, C4 belgesini ve diğer sosyal belgelerini alır.

İşyeri hekimi uyarlanmış iş önerirse ne olur?

Çalışan muayene sırasında veya tespitten sonraki 7 takvim günü içinde uyarlanmış veya başka bir işin incelenmesini isterse, işyeri hekimi hangi koşullarda çalışabileceğini forma yazar. Bunu talepten en geç 30 takvim günü sonra yapar. Örneğin: on kilodan ağır yük kaldırmamak, gece çalışmamak, molalarla oturarak çalışmak.

Sonra sıra sizdedir. Tespitten sonraki 6 ay içinde, şirketinizde böyle bir iş olup olmadığını ciddi şekilde incelemeniz gerekir. İki sonuç mümkündür:

• Uyarlanmış iş var. Çalışan ve işyeri hekimiyle birlikte bir işe dönüş planı hazırlarsınız. Artık araç kullanamayan bir şoför örneğin planlamaya veya depo yönetimine geçebilir. Çalışan planı kabul ederse sözleşme yeni işle devam eder. Reddederse, reddedilen planı ona ve işyeri hekimine gönderirsiniz. Ancak bundan sonra tıbbi mücbir sebebe dayanabilirsiniz.
• Uyarlanmış iş yok. Bir planın teknik veya objektif olarak neden imkânsız olduğunu ya da haklı nedenlerle neden makul olarak beklenemeyeceğini açıklayan gerekçeli bir rapor yazarsınız. Raporu çalışana ve işyeri hekimine gönderirsiniz. Bundan sonra tıbbi mücbir sebebe dayanabilirsiniz.

İki cümlelik bir rapor mahkemede ayakta kalmaz. Hangi görevlere baktığınızı, bunların hekimin koyduğu sınırlara neden uymadığını ve hangi düzenlemeleri düşündüğünüzü yazın. Çalışanda kalıcı bir engellilik kalıyorsa makul düzenlemeleri de incelemek zorundasınız.

Çalışan tespite itiraz ederse

Çalışan tespite katılmıyorsa, 21 takvim günü içinde FOD WASO'nun (federal çalışma bakanlığı) sosyal müfettiş hekimine taahhütlü bir itiraz gönderir. Sizi de bilgilendirmek zorundadır. İtiraz sürdükçe prosedür durur.

Sosyal müfettiş hekim, işyeri hekimi ve tedavi eden hekimle birlikte görüşür. Hekimler oy çokluğuyla karar verir; anlaşamazlarsa kararı sosyal müfettiş hekim verir. Kararını, itirazı aldığı günden sonraki en geç 42 takvim günü içinde taahhütlü gönderir. Kalıcı uygunsuzluğu onaylarsa prosedür devam eder. Onaylamazsa prosedür sonuçsuz biter. Yeni bir prosedür, kararın alındığı günün ertesinden itibaren yeniden 6 ay kesintisiz hastalıktan sonra başlatılabilir.

Tıbbi mücbir sebepte outplacement, yıl sonu primi ve diğer maliyetler

İhbar süresi yok, ihbar tazminatı yok. Hastalık sırasında işten çıkarmaya göre en büyük fark budur. On yıllık kıdemi olan beyaz yakalı bir çalışanda fark hızla on binlerce euroya çıkar.

Outplacement yerine İşe Dönüş Fonu. 1 Nisan 2024 tarihine kadar tıbbi mücbir sebebe dayanan işveren outplacement (yeni iş bulma desteği) sunmak zorundaydı. Bu kural kaldırıldı. Artık sona ermeden sonraki 45 takvim günü içinde RIZIV'in (Ulusal Hastalık ve Malullük Sigortası Kurumu) İşe Dönüş Fonu'na € 1.800 ödersiniz. İş göremezliği tanınmış çalışan, onaylı bir hizmet sağlayıcıdan kendine uygun destek almak için Fon'dan katkı isteyebilir. Ödemezseniz veya bildirmezseniz 2. seviye yaptırım riskiyle karşılaşırsınız; idari para cezası olarak bu, € 250 ile € 2.500 arasındadır. Tıbbi mücbir sebebe çalışan kendisi dayanırsa veya sona ermeyi birlikte tespit ederseniz Fon'a bir şey ödemezsiniz. Normal bir işten çıkarmada outplacement'ın ne zaman hâlâ zorunlu olduğunu outplacement yazımızda bulabilirsiniz.

Tatil parası. Beyaz yakalı çalışan ayrılış tatil parası (vertrekvakantiegeld) alır: içinde bulunulan yılın brüt ücretinin %15,34'ü; hastalık gibi çalışılmış sayılan günler için varsayımsal bir ücret de eklenir. Bu yılki tatilini henüz kullanmadıysa, geçen yılın ücretleri üzerinden hesaplanan ayrılış tatil parası da eklenir; daha önce ödediğiniz kısım düşülür. Mavi yakalı işçi (arbeider) tatil parasını tatil kasasından alır.

Yıl sonu primi. Genel bir yasal kural yoktur. Tıbbi mücbir sebeple sona ermede çalışanın orantılı prim alıp almayacağını ve hastalık günlerinin ne ölçüde sayılacağını sektörünüzün toplu iş sözleşmesi (CAO) belirler. Son hesabı yapmadan önce ortak komitenizin (paritair comité, yani sektörünüzün işçi ve işveren kurulu) toplu iş sözleşmesini okuyun. Sözleşmenin tanıdığı ama sizin unuttuğunuz bir primi çalışan sonradan talep edebilir.

Garanti ücret. 6 aylık hastalıktan sonra artık ücret ödemezsiniz. Garanti ücret (gewaarborgd loon) yalnızca ilk 30 günü kapsıyordu; ayrıntılar garanti ücret rehberimizde.

İşverenlerin yaptığı hatalar

• Çok erken başlamak. Bildirimi dört veya beş ay sonra gönderirseniz geçersiz bir prosedür başlatırsınız. Ayları raporlardan sayın.
• Devam eden bir işe dönüş süreci sırasında başlamak. Önce önleme hizmetinize devam eden bir süreç olmadığını sorun.
• İki hakkı unutmak. İşveren olarak gönderdiğiniz bildirimde uyarlanmış iş hakkı ve sendika desteği hakkı yazmalıdır.
• Sözleşmeyi çok hızlı bitirmek. Uyarlanmış iş ve itiraz sürelerini bekleyin. Tespitin geldiği gün sözleşmeyi bitirmek çok erkendir.
• Uyarlanmış iş hakkında içi boş bir rapor. Neden uyarlanmış iş olmadığını görev görev açıklayın.
• İşe Dönüş Fonu'nu unutmak. 45 günlük süre, çalışan hiçbir şey istemese bile sözleşmenin sona erdiği günden itibaren işler.

İhbar süreli işten çıkarmanın veya bir anlaşmanın daha hızlı ya da daha ucuz olup olmadığından emin değil misiniz? Hastalık sırasında işçi çıkarma yazımızı okuyun. Sözleşme sona erdiğinde vermeniz gereken belgeleri iş akdi sonunda sosyal belgeler yazımızda bulabilirsiniz.

Business Centrum sizin için ne yapar?

Business Centrum, Acerta ile birlikte yürüttüğü bordro yönetiminizde hastalık sürelerini takip eder. 6 aylık süre dolduğunda sizi uyarırız. Bildirimi ve sona erme mektubunu hazırlar, son hesabı, C4'ü ve Dimona çıkışını yaparız. İşe Dönüş Fonu'na yapılacak bildirimi de planlarız. Devamsızlıkların takibini izin ve devamsızlıklar hizmetimiz üzerinden yürütürüz.