Het globaal preventieplan is het schriftelijke plan waarin u als werkgever voor 5 jaar vastlegt welke risico's er in uw onderneming zijn en wat u eraan doet. Het jaaractieplan vertaalt dat elk jaar naar concrete acties. Beide zijn verplicht voor elke werkgever, ook met een werknemer. Het globaal plan bevat 8 wettelijke onderdelen, het jaaractieplan 4, en het ontwerp van het jaaractieplan gaat voor advies naar het Comité uiterlijk de eerste dag van de 2de maand voor het nieuwe jaar. Hieronder staat wat erin moet, wie het opstelt en een voorbeeld-jaaractieplan voor een KMO.
Wat is een globaal preventieplan?
Het globaal preventieplan is de uitwerking van het dynamisch risicobeheersingssysteem uit de codex over het welzijn op het werk. U identificeert gevaren, evalueert risico's en kiest maatregelen. Het plan zet dat op papier voor een periode van 5 jaar en houdt rekening met de grootte van uw onderneming en de aard van de risico's (artikel I.2-8 van de codex).
Het is geen document voor de lade. De inspectie Toezicht op het Welzijn op het Werk vraagt het op bij een controle, en het is de basis voor uw jaaractieplan, voor het advies van het Comité en voor de keuzes die u maakt bij een ongeval. De plaats van het plan in het geheel van uw plichten staat in onze gids over de welzijnswet.
Globaal preventieplan: de acht verplichte onderdelen
Het plan wordt schriftelijk opgesteld en bevat minstens:
| Onderdeel (artikel I.2-8) | Wat u erin zet | Voorbeeld in een KMO |
|---|---|---|
| 1. Resultaten van de risicoanalyse | De gevaren, de vastgestelde risico's en hun evaluatie | Tillen in het magazijn, beeldschermwerk, werkdruk bij piekmomenten |
| 2. Preventiemaatregelen | Welke maatregelen u neemt per risico | Hefhulpmiddel, ergonomische werkposten, planning van pieken |
| 3. Prioritaire doelstellingen | Wat u eerst wilt bereiken | Minder rugklachten, geen ongevallen met de heftruck |
| 4. Activiteiten en opdrachten | Wat er gebeurt om de doelen te halen | Opleiding heftruck, aankoop, werkpostbezoeken |
| 5. Middelen | Organisatorisch, materieel en financieel | Budget, uren van de preventieadviseur, externe dienst |
| 6. Opdrachten van alle betrokkenen | Wie doet wat: werkgever, leidinggevenden, preventieadviseur | Ploegleider controleert het dragen van veiligheidsschoenen |
| 7. Aanpassing van het plan | Hoe het plan wordt bijgestuurd | Na elk ernstig ongeval en bij een nieuwe activiteit |
| 8. Evaluatiecriteria | Hoe u meet of het beleid werkt | Aantal ongevallen, ziekteverzuim, resultaten van bevragingen |
De maatregelen volgen een vaste volgorde: eerst risico's voorkomen, dan schade voorkomen, dan schade beperken (artikel I.2-7). Ze gaan onder meer over de organisatie van het werk, de inrichting van de werkplek, de werkposten, de arbeidsmiddelen en chemische stoffen, beschermingsmiddelen en werkkledij, signalisatie, gezondheidstoezicht, psychosociale risico's, vorming, coördinatie met derden en noodprocedures. Beschermingsmiddelen zijn altijd kosteloos voor de werknemer: zie moet de werkgever werkkledij voorzien.
Het jaaractieplan
Het jaaractieplan steunt op het globaal plan en legt voor het volgende dienstjaar vast (artikel I.2-9):
- de prioritaire doelstellingen van dat jaar;
- de middelen en methoden om ze te bereiken;
- de opdrachten, verplichtingen en middelen van alle betrokkenen;
- de aanpassingen aan het globaal preventieplan door gewijzigde omstandigheden, ongevallen en incidenten, het jaarverslag van de interne dienst en de adviezen van het Comité van het voorbije jaar.
| Globaal preventieplan | Jaaractieplan | |
|---|---|---|
| Looptijd | 5 jaar | Een dienstjaar |
| Inhoud | 8 onderdelen, van risicoanalyse tot evaluatiecriteria | 4 onderdelen, van jaardoelen tot aanpassingen |
| Wie stelt op | Werkgever met leidinggevenden en preventiediensten | Idem |
| Advies van het Comité | Vooraf, bij elke wijziging of aanpassing | Ontwerp uiterlijk de eerste dag van de 2de maand voor het dienstjaar |
| Uitvoering | Na het advies | Niet voor het advies, of zonder advies niet voor het dienstjaar begint |
Valt uw dienstjaar samen met het kalenderjaar, dan gaat het ontwerp-jaaractieplan voor 2027 uiterlijk op 1 november 2026 naar het Comité.
Wie stelt het globaal preventieplan op?
De werkgever stelt het op, in overleg met de leidinggevenden en de diensten voor preventie en bescherming op het werk (artikel I.2-8 en I.2-10). Hij betrekt hen bij de uitwerking, de uitvoering en de evaluatie, en raadpleegt het Comité.
In een KMO verdeelt de taak zich zo:
- De externe dienst levert vaak de risicoanalyse en een ontwerp. Valt u in groep C of D zonder preventieadviseur van niveau I of II, dan houdt u bij het plan rekening met het beleidsadvies van de externe dienst. Wat die dienst doet en kost, leest u in externe dienst preventie.
- De interne preventieadviseur geeft advies, volgt de uitvoering op en schrijft het jaarverslag waarmee u het volgende jaaractieplan bijstuurt. Wie dat bij u mag zijn, staat in interne preventieadviseur.
- De leidinggevenden voeren het beleid uit op de werkvloer: ze onderzoeken ongevallen, controleren arbeidsmiddelen en onthalen nieuwe werknemers.
- Het Comité geeft advies, of bij gebrek daaraan de vakbondsafvaardiging of de werknemers zelf. Een Comité komt er vanaf 50 werknemers via de sociale verkiezingen.
Voorbeeld: een jaaractieplan voor een KMO
Een groothandel met 25 werknemers, magazijn en kantoor, groep C, met een interne preventieadviseur zonder niveau I of II. Dit is een voorbeeld, geen sjabloon: uw plan volgt uit uw eigen risicoanalyse.
| Doelstelling | Risico uit de analyse | Actie | Verantwoordelijke | Middelen | Termijn |
|---|---|---|---|---|---|
| Geen heftruckongevallen | Aanrijdingen in het magazijn | Opleiding en attest voor elke heftruckbestuurder, looppaden markeren | Magazijnverantwoordelijke | Opleidingsbudget, verf en signalisatie | Eerste kwartaal |
| Minder rugklachten | Manueel tillen van zware dozen | Hefhulpmiddel aankopen, werkposten laten bekijken door de externe dienst | Werkgever en preventieadviseur | Investering, uren externe dienst | Tweede kwartaal |
| Psychosociale risico's beter opvolgen | Werkdruk bij seizoenspieken | Bevraging door de externe dienst, planning van pieken met tijdelijke krachten | Werkgever | Preventie-eenheden externe dienst | Derde kwartaal |
| Eerste hulp op orde | Te weinig opgeleide hulpverleners | Twee extra hulpverleners opleiden, verbanddoos nakijken | Preventieadviseur | Opleiding | Eerste kwartaal |
| Nieuwe werknemers veilig starten | Ongevallen in de eerste weken | Onthaalprocedure met getekend document en een meter of peter | Leidinggevenden | Tijd van ervaren collega's | Doorlopend |
| Hitte in het magazijn | Hoge temperaturen in de zomer | Ventilatie, drinkwater, aangepaste uren | Werkgever | Ventilatoren | Voor de zomer |
De acties vertalen naar concrete stappen die u volgend jaar kunt afvinken. Voor eerste hulp zie is EHBO verplicht, voor drank bij hitte moet de werkgever water voorzien. Telewerkt een deel van uw personeel, neem dan ook de thuiswerkplek op: zie structureel telewerk.
Het plan evalueren: waar u elk jaar naar kijkt
De codex vraagt dat u het systeem regelmatig evalueert, samen met de leidinggevenden en de preventiediensten (artikel I.2-12). Daarbij houdt u vooral rekening met:
- de jaarverslagen van de interne en externe dienst;
- de adviezen van het Comité en, als die er zijn, van de inspectie;
- gewijzigde omstandigheden, zoals een nieuwe activiteit, een verhuis, nieuwe machines of meer thuiswerk;
- de ongevallen en incidenten, en de feiten van geweld, pesterijen of ongewenst seksueel gedrag;
- de globale rapportering over het periodiek gezondheidstoezicht;
- het beleidsadvies van de externe dienst, als u dat kreeg.
Uit die evaluatie volgen de aanpassingen die in het volgende jaaractieplan komen. Na 5 jaar vertrekt u van een nieuwe analyse voor een nieuw globaal plan.
Een globaal preventieplan opstellen in zes stappen
- Vraag de risicoanalyse op bij uw externe dienst, voor alle domeinen, ook de psychosociale risico's.
- Kies de prioriteiten. Begin bij de risico's met de grootste kans op ernstig letsel, en bij de ongevallen die al gebeurden.
- Schrijf het plan uit volgens de 8 onderdelen, met middelen en verantwoordelijken.
- Leg het voor aan het Comité, de vakbondsafvaardiging of de werknemers, en verwerk hun advies.
- Maak het jaaractieplan voor volgend jaar en leg het ontwerp tijdig voor.
- Evalueer elk jaar met het jaarverslag van de interne dienst, de ongevallen en de adviezen. Maak minstens om de 5 jaar een nieuw globaal plan.
Fouten die we vaak zien
- Geen plan, of een plan van meer dan 5 jaar oud. De inspectie vraagt het eerst op: zie inspectie sociale wetten.
- Een standaardplan zonder eigen risicoanalyse. Een sjabloon zonder uw risico's is geen plan.
- Geen middelen of verantwoordelijken. Dan blijft het bij intenties.
- Het jaaractieplan te laat voorleggen. Zonder advies mag u het niet uitvoeren.
- Ongevallen niet laten doorwerken in het plan. Elk ernstig ongeval hoort in de aanpassingen van het volgende jaar. Hoe u een ongeval meldt, staat in arbeidsongeval melden.
- Geen plan in een kleine onderneming omdat er weinig werknemers zijn. Het moet ook in een kleine KMO, aangepast aan de grootte.
Een inbreuk op de welzijnswetgeving riskeert een sanctie in het Sociaal Strafwetboek: wat sinds dit jaar verandert, staat in Sociaal Strafwetboek 2026.
Wat Business Centrum hierin voor u doet
Business Centrum is geen preventiedienst en stelt geen globaal preventieplan of jaaractieplan op: dat doen uw externe dienst en uw preventieadviseur. Wij leveren wel wat het plan nodig heeft uit de personeelsadministratie: het aantal werknemers per functie, de ongevallen en afwezigheden uit de loonverwerking, en de gegevens voor uw externe dienst, samen met Acerta. Met een personeelsanalyse ziet u waar uitval en verloop zich concentreren. Voor de praktische kant van uw verplichtingen zie ook is een preventieadviseur verplicht en arbeidsreglement opstellen. Twijfelt u of u in orde bent, laat het nakijken.