Begrippenlijst sociaal recht en loon

ADV-dagen zijn betaalde rustdagen die een werknemer krijgt omdat hij elke week langer werkt dan de gemiddelde arbeidsduur. ADV staat voor arbeidsduurvermindering. Wie 40 uur per week werkt, haalt met ongeveer 12 ADV-dagen per jaar het wettelijke gemiddelde van 38 uur.

Een arbeidsongeval is een plotselinge gebeurtenis tijdens en door de uitvoering van het werk, of op de weg van en naar het werk, die een letsel veroorzaakt. De werkgever geeft het binnen 8 dagen aan bij zijn arbeidsongevallenverzekeraar.

Het arbeidsreglement is het verplichte document waarin de werkgever de uurroosters, de loonbetaling, de opzegregels, de sancties en de rechten en plichten van het personeel vastlegt. Elke werkgever moet er een hebben vanaf de eerste werknemer en legt het neer bij de inspectie Toezicht op de sociale wetten.

Een barema is het minimumloon dat het paritair comité in een cao vastlegt voor een functie, meestal per categorie en anciënniteit. De werkgever mag meer betalen, nooit minder.

Bedrijfsvoorheffing is het voorschot op de personenbelasting dat de werkgever op het loon inhoudt en per maand of per kwartaal doorstort aan de FOD Financiën. De werknemer verrekent het in zijn belastingaangifte. In 2026 lopen de schijven van 26,75% tot 53,50%, gemeentebelasting inbegrepen.

De bijzondere bijdrage voor de sociale zekerheid (BBSZ) is een extra inhouding op het loon van de werknemer, bovenop de gewone RSZ. Ze hangt af van het kwartaalloon en de gezinstoestand en bedraagt hoogstens € 182,82 per kwartaal.

Het brutoloon is het loon voor de inhoudingen. Daarvan gaan de persoonlijke RSZ-bijdrage van 13,07%, de bedrijfsvoorheffing en de bijzondere bijdrage voor de sociale zekerheid af. Wat overblijft, is het nettoloon.

De C4 is het werkloosheidsbewijs dat de werkgever aflevert wanneer een arbeidsovereenkomst eindigt, met de duur van de tewerkstelling en de reden van het einde. De werknemer heeft het nodig om een werkloosheidsuitkering aan te vragen. De werkgever levert het uiterlijk op de laatste werkdag af.

Een cao, of collectieve arbeidsovereenkomst, is een schriftelijk akkoord tussen vakbonden en werkgevers of werkgeversorganisaties over lonen en arbeidsvoorwaarden. Een sectorale cao bindt elke werkgever van het paritair comité 15 dagen nadat de neerlegging in het Belgisch Staatsblad is bekendgemaakt.

Een concurrentiebeding verbiedt een werknemer om na zijn vertrek een concurrerende activiteit uit te oefenen. Het is alleen geldig boven een brutojaarloon van € 44.447 en als de werkgever een compensatie betaalt.

Een controlearts is een arts die de werkgever op eigen kosten stuurt om na te gaan of een zieke werknemer echt arbeidsongeschikt is. De werknemer mag de controle niet weigeren.

Dimona is de elektronische aangifte waarmee de werkgever het begin en het einde van elke tewerkstelling meldt aan de RSZ, voor de werknemer begint. Wie iemand zonder Dimona laat werken, riskeert een administratieve boete van € 3.000 tot € 35.000 per werknemer.

De DmfA is de kwartaalaangifte waarin de werkgever aan de RSZ de lonen en de arbeidstijd van elke werknemer meldt. Ze moet binnen zijn op de laatste dag van de maand na het kwartaal. Een late aangifte kost minstens € 495,79.

Een dringende reden is een ernstige fout die elke verdere samenwerking onmiddellijk en definitief onmogelijk maakt. De werkgever ontslaat dan zonder opzeg en zonder vergoeding, maar moet dat doen binnen 3 werkdagen nadat hij de feiten met zekerheid kent.

Het dubbel vakantiegeld is een extra premie bovenop het loon voor de vakantiedagen. Een bediende krijgt 92% van zijn brutomaandloon van de werkgever. Voor arbeiders betaalt de vakantiekas het samen met het enkel vakantiegeld.

De eindejaarspremie is een premie die de cao van het paritair comité oplegt, vaak gelijk aan een maandloon en betaald in december. Een algemene wettelijke eindejaarspremie bestaat niet: zonder cao of afspraak is ze niet verplicht.

Een flexi-job is een bijbaan voor wie elders al minstens 4/5 werkt of met pensioen is. De werkgever betaalt geen gewone RSZ maar een bijzondere bijdrage van 28%. Sinds 1 juli 2026 kan het in bijna alle sectoren.

Gewaarborgd loon is het loon dat de werkgever zelf doorbetaalt wanneer een werknemer ziek is. Een bediende krijgt 30 kalenderdagen lang zijn volle loon. Bij een arbeider betaalt de werkgever de eerste week volledig en daarna een dalend deel.

Het GGMMI, het gewaarborgd gemiddeld minimum maandinkomen, is het wettelijke minimumloon voor een voltijdse volwassen werknemer. Sinds 1 juli 2026 bedraagt het € 2.233,61 bruto per maand.

Indexering is de aanpassing van lonen en uitkeringen aan de stijging van de levensduurte. Elk paritair comité bepaalt wanneer en hoe: in PC 200 stegen de lonen op 1 januari 2026 met 2,21%.

De inhoudingsplicht verplicht een opdrachtgever om een deel van de factuur in te houden en door te storten als zijn aannemer schulden heeft: 35% bij schulden bij de RSZ, 15% bij fiscale schulden. U controleert dat voor elke betaling op checkinhoudingsplicht.be.

Klein verlet is betaalde afwezigheid bij familiegebeurtenissen en burgerplichten, zoals een huwelijk, een overlijden of een oproeping als getuige. De wet bepaalt het minimum aantal dagen, het paritair comité kan meer geven.

Limosa is de verplichte melding aan de RSZ voor een buitenlandse werknemer of zelfstandige tijdelijk in België komt werken. De Belgische opdrachtgever vraagt het meldingsbewijs L1 op voor het werk begint.

Bij loonbeslag houdt de werkgever op vraag van een schuldeiser een deel van het nettoloon in en stort het door. Een deel van het loon is beschermd: in 2026 blijft een netto maandloon tot € 1.419 volledig buiten schot.

Maaltijdcheques zijn een extralegaal voordeel van hoogstens € 10 per gewerkte dag, vrij van RSZ en belasting als aan de voorwaarden voldaan is. Het werkgeversdeel is hoogstens € 8,91, de werknemer betaalt de rest.

Een opzeggingsvergoeding is het loon dat de werkgever betaalt wanneer hij de arbeidsovereenkomst onmiddellijk beëindigt zonder de opzegtermijn te laten presteren. Ze is gelijk aan het lopende loon voor de opzegtermijn of het deel dat nog overblijft.

De opzegtermijn is de periode tussen de opzegging en het einde van de arbeidsovereenkomst, waarin de werknemer blijft werken en betaald wordt. De duur hangt af van de anciënniteit. Voor contracten die starten vanaf 1 augustus 2026 geeft de werkgever 1 week opzeg in de eerste 6 maanden.

Ouderschapsverlof laat een werknemer zijn werk onderbreken of verminderen om voor een kind te zorgen, met een uitkering van de RVA. Voltijds bedraagt het 4 maanden per kind. De werkgever mag het uitstellen, maar niet weigeren als de voorwaarden vervuld zijn.

Outplacement is begeleiding door een gespecialiseerd bureau om een ontslagen werknemer sneller aan nieuw werk te helpen. Het is verplicht bij een opzegtermijn of opzeggingsvergoeding van minstens 30 weken, en in bepaalde gevallen voor oudere werknemers.

Een paritair comité is het overlegorgaan van werkgevers en vakbonden voor een sector. Het sluit de cao's over barema's, premies en arbeidsvoorwaarden. Elke werknemer valt onder een comité volgens de hoofdactiviteit van de werkgever en zijn statuut als arbeider of bediende.

Een re-integratietraject is de procedure om een langdurig zieke werknemer aangepast of ander werk te laten hervatten. Telt de onderneming 20 werknemers of meer, dan start de werkgever voor een zieke werknemer met arbeidspotentieel uiterlijk 6 maanden na het begin van de ziekte een traject.

De RSZ, de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid, int de socialezekerheidsbijdragen op de lonen. Voor de meeste werknemers betaalt de werkgever 25% van het brutoloon en houdt hij 13,07% in bij de werknemer.

Het RSZ-nummer is het nummer waarmee de RSZ een werkgever identificeert. De werkgever krijgt het via de toepassing WIDE wanneer hij zijn eerste werknemer aanwerft, en heeft het nodig voor elke Dimona en DmfA.

Schijnzelfstandigheid is een samenwerking die op papier zelfstandig is, maar in de praktijk onder gezag verloopt, zoals bij een werknemer. De RSZ beoordeelt dat met 4 algemene criteria en kan bij herkwalificatie bijdragen terugvorderen.

Een sociaal bureau is een kantoor dat de personeelsadministratie van werkgevers overneemt: lonen, Dimona, contracten en verlof, met een vast aanspreekpunt. Het is zelf geen sociaal secretariaat en mag de RSZ-bijdragen niet innen. Het werkt samen met een erkend sociaal secretariaat dat de aangiften indient, of treedt zelf op als dienstverrichter.

Een sociaal secretariaat is een door de overheid erkende vzw die als lasthebber van werkgevers de loonadministratie verzorgt, de aangiften bij de RSZ indient en de bijdragen int en doorstort. De officiële lijst van 20 juni 2025 telt 25 sociale secretariaten met een actief hoofdkantoor.

Bij tijdelijke werkloosheid schorst de werkgever de arbeidsovereenkomst tijdelijk, bijvoorbeeld bij gebrek aan werk om economische redenen of door overmacht. De RVA betaalt de werknemer dan een uitkering, bij economische redenen 60% van het begrensde loon.

Tijdskrediet laat een werknemer zijn loopbaan voltijds of deeltijds onderbreken met een uitkering van de RVA, met een motief zoals zorg voor een kind of een opleiding. In een onderneming met hoogstens 10 werknemers beslist de werkgever zelf of hij het toestaat.

Vakantiegeld is het loon voor de wettelijke vakantiedagen, het enkel vakantiegeld, plus een extra premie, het dubbel vakantiegeld. Een bediende krijgt het van zijn werkgever. Een arbeider krijgt het van de vakantiekas: 15,38% van zijn loon aan 108% van vorig jaar.

Een voordeel alle aard is een voordeel in natura dat de werknemer van zijn werkgever krijgt, zoals een bedrijfswagen, een gsm of een laptop voor privégebruik. Het wordt forfaitair gewaardeerd en belast. Voor een bedrijfswagen bedraagt het in 2026 minstens € 1.690 per jaar.

De werkbonus is een vermindering van de persoonlijke RSZ-bijdrage van 13,07% voor werknemers met een laag loon, zodat ze netto meer overhouden. De werkgever past hem automatisch toe op de loonbrief, zijn eigen kost verandert niet.