Wie het arbeidsreglement wil wijzigen zonder ondernemingsraad, hangt het ontwerp uit en legt een register open. De werknemers hebben 15 dagen voor opmerkingen. Zonder opmerkingen gaat de wijziging in op de 15de dag na de aanplakking. Daarna krijgt elke werknemer een kopie en legt u binnen 8 dagen een afschrift neer bij de inspectie. Een lijst van gegevens wijzigt zonder die procedure.
De regels staan in de wet van 8 april 1965 tot instelling van de arbeidsreglementen, vooral in de artikelen 11 tot 15. Deze gids volgt die artikelen stap voor stap, met de stand van 1 november 2026: wie de wijziging opstelt, welke termijnen lopen, wat gebeurt bij bezwaar, welke wijzigingen u zelf mag doorvoeren en hoe u de wijziging bekendmaakt en neerlegt. Voor het eerste reglement verwijzen we naar arbeidsreglement opstellen.
Wanneer moet u het arbeidsreglement wijzigen?
Het arbeidsreglement moet kloppen met wat er op de werkvloer gebeurt. Verandert de praktijk, dan verandert het reglement mee. Dit zijn de wijzigingen die we het vaakst tegenkomen:
- Nieuwe uurroosters. Een rooster dat niet in het reglement staat en niet binnen het kader van de gewone arbeidstijd valt, mag u pas toepassen na een wijziging. Meer in uurrooster wijzigen als werkgever.
- Een kader van de gewone arbeidstijd. Sinds 1 juni 2026 kunt u in het reglement een kader opnemen waarbinnen nieuwe roosters zonder nieuwe wijziging mogen. Het kader zelf invoeren is wel een wijziging.
- Deconnectie. Werkgevers met 20 of meer werknemers zonder cao op ondernemingsniveau nemen de afspraken over het recht op deconnectie op in het reglement, volgens de gewone procedure. Zie recht op deconnectie.
- Alcohol- en drugstesten. De beleidsverklaring mag zonder procedure wijzigen, maar wie testen invoert, legt 6 elementen vast in het reglement, zoals de aard van de testen en de gevolgen van een positief resultaat. Lees alcohol- en drugsbeleid.
- Tuchtsancties. Een nieuwe sanctie of een andere boete mag alleen als ze in het reglement staat. Een geldboete blijft beperkt tot 20% van het dagloon per dag. Meer in tuchtsancties voor werknemers.
- Telewerk en glijdende uren. Een kader voor telewerk of een systeem van glijdende uren wordt vaak in het reglement opgenomen. Wat in het reglement en wat in een individuele overeenkomst hoort, leest u in structureel telewerk.
De procedure voor een wijziging van het arbeidsreglement zonder ondernemingsraad
De meeste kmo's hebben geen ondernemingsraad. Dan volgt de wijziging artikel 12 van de wet.
- U stelt de wijziging op. Schrijf de nieuwe tekst uit en vermeld welke bepalingen hij vervangt.
- U plakt het ontwerp aan op een plaats die alle werknemers zien, en zet een register klaar.
- De werknemers hebben 15 dagen om opmerkingen in het register te schrijven. Ze mogen die ook rechtstreeks aan de inspecteur van Toezicht op de Sociale Wetten melden.
- U stuurt het ontwerp en het register naar de inspecteur zodra de termijn voorbij is.
- Zonder opmerkingen gaat de wijziging in op de 15de dag na de aanplakking.
- Met opmerkingen probeert de inspecteur de standpunten te verzoenen binnen 30 dagen. Lukt dat, dan gaat de wijziging in 8 dagen na de verzoening.
- Lukt de verzoening niet, dan stuurt de inspecteur het proces-verbaal naar het paritair comité. Zie verder onder "Bezwaar".
- U dateert en ondertekent de gewijzigde tekst, geeft elke werknemer een kopie en legt binnen 8 dagen na de inwerkingtreding een afschrift neer.
Rekenvoorbeeld
Een bakkerij met negen werknemers wil vanaf januari een vroeg rooster invoeren dat niet in het reglement staat. Ze plakt het ontwerp aan op maandag 7 december 2026.
- Register open tot en met 22 december 2026, de 15de dag na de aanplakking.
- Geen opmerkingen: de wijziging gaat in op 22 december 2026.
- Afschrift aan de inspectie uiterlijk op 30 december 2026, binnen 8 dagen.
- Het nieuwe rooster mag vanaf 22 december 2026, op voorwaarde dat elke werknemer zijn kopie kreeg.
Schrijft een werknemer wel een opmerking, dan kan de verzoening tot 30 dagen duren. Het rooster start dan pas in de loop van januari of februari.
De procedure met een ondernemingsraad
Heeft uw onderneming een ondernemingsraad, dan stelt die raad het reglement en elke wijziging op (artikel 11). Een werkgever kan dus niet alleen beslissen.
| Stap | Zonder ondernemingsraad (art. 12) | Met ondernemingsraad (art. 11) |
|---|---|---|
| Wie stelt de wijziging op | de werkgever | de ondernemingsraad |
| Informatie aan het personeel | aanplakking van het ontwerp | het ontwerp gaat naar het personeel tegelijk met de leden van de raad |
| Bezwaar | opmerkingen in het register of bij de inspecteur, 15 dagen | geen akkoord in de raad |
| Inwerkingtreding zonder discussie | de 15de dag na de aanplakking | 15 dagen na het akkoord in de raad |
| Verzoening | door de inspecteur, binnen 30 dagen | door de inspecteur, binnen 30 dagen |
| Na een geslaagde verzoening | in werking 8 dagen later | in werking 8 dagen later |
| Geen verzoening | het paritair comité beslist | het paritair comité beslist |
| Ondertekening | de werkgever | de werkgever en minstens twee leden die de werknemers vertegenwoordigen |
Een vakbondsafvaardiging zonder ondernemingsraad stelt het reglement niet op. Dan volgt u artikel 12. Hoe uw sector georganiseerd is, leest u in paritair comité opzoeken.
Bezwaar tegen een wijziging van het arbeidsreglement: wat dan?
Opmerkingen van werknemers blokkeren de wijziging tijdelijk. Het oude reglement blijft gelden zolang de nieuwe tekst niet in werking is.
De inspecteur probeert eerst te verzoenen. Lukt dat niet, dan gaat het geschil naar het paritair comité van uw sector. Dat beslist in principe pas geldig met 75% van de stemmen van elke partij. Sinds 1 juni 2026 geldt een lichtere meerderheid voor een wijziging die een bestaand kader van de gewone arbeidstijd uitbreidt of een nieuw rooster invoert: dan volstaan de stemmen van alle aanwezige vertegenwoordigers van minstens één werkgevers- en één werknemersorganisatie.
U krijgt de beslissing binnen 8 dagen. De nieuwe bepalingen gaan in 15 dagen na de beslissing, tenzij het comité een andere datum vastlegt.
Voor nachtarbeid bestaat een eigen weg. Gaat de wijziging alleen over prestaties buiten de periode tussen middernacht en 5 uur 's ochtends, dan geldt sinds 1 juni 2026 een eenvoudigere procedure. Als de inspecteur vaststelt dat de regels nageleefd zijn, gaat de wijziging in op de achtste dag na zijn kennisgeving. Meer in nachtarbeid 2026.
Wat mag u aanpassen zonder procedure?
Artikel 14 van de wet somt op wanneer de procedure van de artikelen 11 tot 13 niet geldt. Dat zijn drie gevallen.
1. Een tijdelijke afwijking van het rooster. Als de arbeidstijd wettelijk mag worden overschreden, bijvoorbeeld bij een buitengewone werkpiek, mag u het begin, het einde en de rusttijden tijdelijk aanpassen. U meldt dat minstens 24 uur vooraf met een aangeplakt, gedateerd en ondertekend bericht.
2. Een lijst van 22 vermeldingen. Deze gegevens past u zelf aan:
| Groep | Voorbeelden uit artikel 14, 2° |
|---|---|
| Fondsen en verzekeraars | de kas voor gezinsbijslag, de verlofkas, de arbeidsongevallenverzekeraar |
| Toezicht en overleg | het adres van de inspectiediensten, de namen van de leden van de ondernemingsraad, het comité en de vakbondsafvaardiging |
| Eerste hulp en medische zorg | de plaats van de verbandkist, waar de persoon voor eerste hulp te bereiken is, de artsen, apothekers en het ziekenhuis na een arbeidsongeval, de medische diensten en vaccinaties |
| Vakantie en feestdagen | de vervangingsdagen voor feestdagen, de duur van de jaarlijkse vakantie en de data van de collectieve vakantie |
| Einde van de overeenkomst | de procedure en de opzegtermijnen |
| Cao's en beleid | de lijst van cao's in de onderneming, de elementen van de procedure voor psychosociale risico's, de beleidsverklaring van het alcohol- en drugsbeleid |
| Overige | de uitgangscontroles tegen diefstal en de bewakingsonderneming, de dienst voor elektronische archivering |
3. Ziekte tijdens de vakantie. De formaliteiten die een werknemer volgt als hij ziek wordt tijdens zijn jaarlijkse vakantie, voegt u in of wijzigt u zonder procedure. Zie ziek tijdens de vakantie.
Daarnaast regelt artikel 14bis een eigen weg voor bepaalde flexibele uurroosters.
Een wijziging van een bijlage bij het arbeidsreglement
Veel reglementen werken met bijlagen: de uurroosters, de lijst van feestdagen, de namen van de vertrouwenspersoon en de preventieadviseur. Een bijlage is een deel van het reglement. Voor de procedure telt dus niet waar de tekst staat, maar wat hij regelt.
| Wat verandert in de bijlage | Welke weg | Waarom |
|---|---|---|
| Een nieuw voltijds of vast deeltijds rooster buiten het kader | gewone procedure | arbeidstijd valt niet onder artikel 14, 2° |
| Een nieuw rooster binnen het kader van de gewone arbeidstijd | geen wijziging, wel bekendmaking van het rooster | het kader staat al in het reglement |
| Een variabel deeltijds rooster binnen het bestaande kader | bericht vooraf, geen wijziging | zie deeltijds uurrooster |
| Een nieuwe vervangingsdag voor een feestdag | zonder procedure | artikel 14, 2°, o) |
| Een andere externe dienst of verlofkas | zonder procedure | artikel 14, 2° |
| Nieuwe sancties of boetes | gewone procedure | tucht valt niet onder artikel 14 |
Hoe u de vervangingsdagen voor 2027 vastlegt, staat in vervangende feestdag en in feestdagen 2027. Voor de deeltijdse roosters is er een apart model op deeltijds uurrooster.
Bekendmaken, kopie geven en neerleggen
Een wijziging is pas af als ze bekend is en neergelegd.
- Ondertekening. De werkgever dateert en ondertekent de gewijzigde tekst (artikel 13).
- Inzage. Een afschrift van het reglement ligt op elke plaats waar werknemers werken. Een bericht aan de zetel zegt waar ze het kunnen raadplegen.
- Kopie aan elke werknemer. Elke werknemer krijgt een kopie van iedere wijziging. Zonder kopie kunt u de bepaling niet tegen hem inroepen. Laat tekenen voor ontvangst of bewaar het bewijs van de elektronische verzending.
- Neerlegging. Binnen 8 dagen na de inwerkingtreding bezorgt u een afschrift aan de regionale directie van Toezicht op de Sociale Wetten. Sinds 15 mei 2019 kan dat online via arbeidsreglement.belgie.be.
Een voorbeeld van een volledig reglement staat in ons model arbeidsreglement. Of u er al een moet hebben, leest u in is een arbeidsreglement verplicht.
Wat riskeert u bij een wijziging zonder correcte procedure?
Een bepaling die niet volgens de wet werd ingevoerd, geldt niet tegenover de werknemers. Een tuchtsanctie op basis van een niet-geldige regel houdt geen stand, en een rooster dat niet in het reglement staat, is werk buiten de arbeidstijd.
Het Sociaal Strafwetboek bestraft een wijziging zonder correcte procedure met een sanctie van niveau 2. Voor feiten vanaf 1 februari 2026 is de administratieve geldboete € 250 tot € 2.500. Werk buiten de roosters uit het reglement komt daar bovenop, en die boete wordt vermenigvuldigd met het aantal betrokken werknemers. Wat de inspectie doet bij een controle, leest u in inspectie sociale wetten in Gent en in het Sociaal Strafwetboek in 2026.
Fouten die we vaak zien bij een aanpassing van het arbeidsreglement
- Een nieuw rooster toepassen voor de wijziging in werking is. De dag van de aanplakking is niet de dag van de inwerkingtreding.
- Het register vergeten. Een aangeplakt ontwerp zonder register geeft de werknemers geen kans op opmerkingen, en dan is de procedure niet gevolgd.
- Een uitzondering te ruim lezen. Een andere verlofkas mag zonder procedure, een nieuwe sanctie niet.
- Geen kopie aan nieuwe werknemers. Wie na de wijziging begint, krijgt het volledige, bijgewerkte reglement.
- De neerlegging overslaan bij kleine wijzigingen. Ook de wijziging van een adres of een naam hoort in het neergelegde reglement.
Wat Business Centrum hierin voor u doet
Business Centrum is een sociaal bureau in Gent, opgericht in 2013, en erkend partner van Acerta. Uw vaste contactpersoon kijkt met u na welke procedure een wijziging vraagt, bereidt de tekst, de aanplakking en het register voor, volgt de termijnen op en legt het reglement neer. Uw loonadministratie loopt via Acerta, erkend secretariaat met nummer 250, zodat de roosters in het reglement en in de loonverwerking dezelfde zijn. Meer over contracten en reglementen staat op arbeidsovereenkomsten. Hoe het werk tussen Business Centrum en Acerta verdeeld is, leest u op sociaal bureau en Acerta.
Wilt u een nieuw rooster, een kader van de arbeidstijd of nieuwe tuchtregels invoeren en weet u niet welke procedure geldt? Laat u terugbellen en Business Centrum overloopt de wijziging met u. Bij een geschil in het paritair comité of een juridisch conflict verwijzen wij u naar een advocaat of uw sectorfederatie.