Gezondheidstoezicht is verplicht voor elke werknemer met een risicofunctie: een veiligheidsfunctie zoals heftruckchauffeur, een functie met verhoogde waakzaamheid, of werk met een welbepaald risico voor de gezondheid. U laat die werknemer voor de start onderzoeken door de arbeidsarts van uw externe dienst, daarna periodiek, en opnieuw na een afwezigheid van minstens 4 weken. U houdt de lijsten bij, roept op tijdens de werkuren en betaalt de kosten. De eerste periodieke gezondheidsbeoordeling volgt uiterlijk 12 maanden na de aanwerving. Hieronder staat wie eronder valt, welke onderzoeken er zijn en wat u concreet regelt.
Wat is gezondheidstoezicht?
De regels staan in boek I, titel 4 van de codex over het welzijn op het werk, een uitwerking van de welzijnswet. Het gezondheidstoezicht heeft één doel: de gezondheid van uw werknemers beschermen door risico's te voorkomen. De codex noemt concreet wat de arbeidsarts daarmee moet bereiken: beroepsziekten zo vroeg mogelijk opsporen, vermijden dat iemand werk doet waarvan hij de risico's door zijn gezondheid niet kan dragen, en aangepast werk zoeken voor wie beperkt inzetbaar is.
Het is dus geen controle op ziekte. De arbeidsarts mag nooit nagaan of een afwezigheid om gezondheidsredenen gegrond is. Daarvoor stuurt u een controlearts, zie controlearts sturen als werkgever. En het is geen aanwervingstest naar keuze: buiten de onderzoeken van de codex mag u geen medische tests laten doen bij kandidaten of werknemers.
Wie het onderzoek uitvoert, is de preventieadviseur-arbeidsarts; wat hij doet en wat hij u mag vertellen, staat in arbeidsarts. In een KMO is dat de arts van de externe dienst voor preventie en bescherming waarbij u aangesloten bent. Een eigen medisch departement hebben alleen grote ondernemingen.
Welke werknemers vallen onder het gezondheidstoezicht?
De codex kent drie soorten risicofuncties. Welke werkposten bij u daaronder vallen, volgt uit uw risicoanalyse.
| Soort functie | Wat het is | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Veiligheidsfunctie | Werk met voertuigen, kranen, hijstoestellen, gevaarlijke machines of dienstwapens, waarbij een fout de veiligheid van anderen in gevaar brengt | Vrachtwagenchauffeur, heftruckchauffeur, kraanman |
| Functie met verhoogde waakzaamheid | Permanent toezicht op de werking van een installatie, waarbij een gebrek aan waakzaamheid anderen in gevaar brengt | Operator in een controlekamer |
| Activiteit met welbepaald risico | Werk waarbij de risicoanalyse een identificeerbaar risico toont door een fysisch, chemisch of biologisch agens, door zware, monotone of tempogebonden belasting, of door verhoogde blootstelling aan psychosociale risico's | Werken met lawaai of oplosmiddelen, lasten tillen, nachtploegen aan de band |
Daarnaast gelden bijzondere groepen, ongeacht hun functie. Nachtarbeiders en werknemers in ploegendienst krijgen een voorafgaande gezondheidsbeoordeling, net als jongeren die bij de start nog geen 18 jaar zijn, en dienstboden en huispersoneel. Voor nachtwerk leest u de regels in nachtarbeid 2026, voor jobstudenten op onze pagina over studenten. Een zwangere werkneemster op een risicopost krijgt een onderzoek in het kader van de moederschapsbescherming.
Het verplicht gezondheidstoezicht valt alleen weg als de risicoanalyse, gemaakt met de arbeidsarts en voorgelegd aan het Comité, aantoont dat het niet nodig is. Bij betwisting beslist de arts sociaal inspecteur van de FOD Werkgelegenheid.
Beslishulp: valt deze werknemer onder verplicht gezondheidstoezicht?
Loop de vragen af voor elke functie in uw bedrijf. Eén keer ja volstaat.
| Vraag | Ja | Nee |
|---|---|---|
| Bestuurt de werknemer een voertuig, heftruck, kraan of gevaarlijke machine waarbij anderen gevaar lopen? | Veiligheidsfunctie | Volgende vraag |
| Bewaakt hij permanent een installatie waarbij een moment van onoplettendheid anderen in gevaar brengt? | Verhoogde waakzaamheid | Volgende vraag |
| Toont de risicoanalyse blootstelling aan lawaai, stoffen, biologische agentia, zware lasten of hoge psychosociale belasting? | Activiteit met welbepaald risico | Volgende vraag |
| Werkt hij 's nachts of in ploegen, is hij jonger dan 18 jaar of is hij huispersoneel? | Bijzondere groep: voorafgaande beoordeling | Geen verplicht onderzoek |
Twijfelt u? Vraag het uw externe dienst voor de werknemer begint. Een bediende met gewoon kantoorwerk valt meestal nergens onder. Dat verandert als de psychosociale risicoanalyse een verhoogd risico toont, zie psychosociale risico's op het werk.
De vijf vormen van het gezondheidstoezicht
| Onderzoek | Wanneer | Wie neemt het initiatief |
|---|---|---|
| Voorafgaande gezondheidsbeoordeling | Voor de werknemer in de risicofunctie begint, of bij een overstap naar zo'n functie | U, via een aanvraag bij de externe dienst |
| Periodieke gezondheidsbeoordeling | Volgens de frequentie van het risico, de eerste uiterlijk na 12 maanden | De arbeidsarts roept op via u |
| Onderzoek bij werkhervatting | Na minstens 4 weken afwezigheid door ziekte, ongeval of bevalling, uiterlijk op de 10de werkdag na de hervatting | U |
| Spontane raadpleging | Als een werknemer klachten heeft die hij aan zijn werk toeschrijft | De werknemer zelf, ook zonder risicofunctie |
| Voortgezet gezondheidstoezicht | Na het einde van een blootstelling aan bepaalde agentia | U, of Fedris als de werknemer vertrokken is |
De voorafgaande gezondheidsbeoordeling mag ook gebeuren vóór het contract getekend is, op voorwaarde dat het de laatste stap van de selectie is. De arbeidsarts beslist over de geschiktheid voor de werknemer effectief in de functie begint. Wanneer dat onderzoek bij aanwerving verplicht is en wanneer niet, leest u kort in is een medisch onderzoek bij aanwerving verplicht.
Na een spontane raadpleging doet de arbeidsarts een gezondheidsbeoordeling binnen 10 werkdagen. U moet alle werknemers elk jaar aan dat recht herinneren, ook wie niet onder het verplicht toezicht valt.
Periodiek gezondheidstoezicht: hoe vaak?
De frequentie staat per risico in bijlage I.4-5 van de codex. Een periodieke beoordeling bestaat uit een gesprek en een klinisch onderzoek door de arbeidsarts, aangevuld met vragenlijsten of andere handelingen tussen twee beoordelingen in. Drie voorbeelden die in KMO's vaak voorkomen:
| Risico | Periodieke gezondheidsbeoordeling | Tussenin |
|---|---|---|
| Veiligheidsfunctie of verhoogde waakzaamheid | Om de 24 maanden | Vragenlijst of andere handeling halverwege |
| Manueel hanteren van lasten, jonger dan 45 jaar | Om de 36 maanden | Volgens de bijlage |
| Manueel hanteren van lasten, vanaf 45 jaar | Om de 24 maanden | Volgens de bijlage |
Is een werknemer aan meerdere risico's blootgesteld, dan geldt de hoogste frequentie. De arbeidsarts kan het ritme verhogen, bijvoorbeeld na een ongeval of als hij een ongewoon resultaat ziet. Minstens één keer per jaar rapporteert hij globaal aan u en aan het Comité over de resultaten.
Wat u als werkgever regelt
De lijsten. Op basis van de risicoanalyse houdt u twee lijsten bij: de risicofuncties en activiteiten, en een naamlijst van de werknemers onder verplicht gezondheidstoezicht, met per persoon de functie en de datum van de laatste beoordeling. Ze horen bij het jaaractieplan uit uw globaal preventieplan. U bezorgt ze elk jaar aan de arbeidsarts en bewaart ze minstens 5 jaar. Een naam schrappen mag alleen met het akkoord van de arbeidsarts en het Comité.
De oproeping. U vraagt de beoordeling aan, legt met de externe dienst een datum vast en laat de werknemer vooraf weten waarom en hoe het onderzoek verloopt. Het onderzoek gebeurt tijdens de werkuren. De tijd telt als betaalde arbeidstijd en de verplaatsing is voor uw rekening. Een oproeping buiten de werkuren of tijdens een schorsing van het contract is absoluut nietig.
De melding van lange afwezigheid. U verwittigt de arbeidsarts van elke arbeidsongeschiktheid van 4 weken of meer, ook bij werknemers zonder risicofunctie. Dat is het startpunt voor de re-integratie. Ziekmeldingen en attesten zelf blijven een zaak van uw ziekteregeling.
Wie uw interne kant opvolgt. Uw interne preventieadviseur bewaakt de lijsten en de vervaldata. In een kleine onderneming bent u dat vaak zelf.
Wat kost het gezondheidstoezicht?
Voor de werknemer kost het niets: de codex verbiedt elke uitgave voor hem. U betaalt via de jaarlijkse bijdrage aan uw externe dienst. Voor een KMO in groep C- of D zitten de gewone gezondheidsbeoordelingen in het basispakket van dat forfait. Wat de dienst daarbuiten doet, rekent hij aan tegen € 104,35 per prestatie.
Rekenvoorbeeld. Een transportbedrijf met acht werknemers zit in tariefgroep 4. De minimumbijdrage in 2026 is € 128,53 per werknemer per jaar, samen 8 x 128,53 = € 1.028,24. In de zomer neemt het een chauffeur aan voor drie maanden. Normaal betaalt u voor zo'n korte tewerkstelling een twaalfde per maand, dus 3 x 10,71 = € 32,13. Krijgt die chauffeur een voorafgaande gezondheidsbeoordeling, en dat moet voor een veiligheidsfunctie, dan betaalt u het volle jaarbedrag van € 128,53. Reken dat mee in de kost van een seizoenskracht. De tarieven per groep staan in onze gids over de externe dienst preventie; de sectorregels voor chauffeurs in paritair comité 140.
De externe dienst factureert op basis van uw personeelsbestand in Dimona. Een correcte Dimona voorkomt dat u betaalt voor wie al weg is.
De beslissing, het overleg en het beroep
Na elk onderzoek vult de arbeidsarts het formulier voor de gezondheidsbeoordeling in. Dat formulier zegt of de werknemer geschikt is, met welke beperkingen en welke maatregelen u neemt. Het mag geen enkele aanwijzing over de diagnose bevatten.
Stelt de arbeidsarts een tijdelijke of definitieve werkverandering voor, dan heeft de werknemer 5 werkdagen om akkoord te gaan of een behandelend arts aan te duiden voor overleg. Daarna kan hij binnen 21 kalenderdagen aangetekend in beroep gaan bij de arts sociaal inspecteur, die het beroep binnen 42 kalenderdagen behandelt. Bij een voorafgaande gezondheidsbeoordeling bestaan overleg en beroep niet.
Het beroep schorst de beslissing, behalve bij een veiligheidsfunctie, een functie met verhoogde waakzaamheid, ioniserende straling of een zwangere werkneemster op een risicopost. Wie ongeschikt is verklaard voor een veiligheidsfunctie, mag u daar niet meer tewerkstellen. Voor de rest houdt u de werknemer aan het werk volgens de aanbevelingen van de arts, via een re-integratieplan. Lukt dat niet, dan komt medische overmacht in beeld, met haar eigen procedure.
Wat als een werknemer het onderzoek weigert?
Een werknemer die zich onttrekt aan een verplicht onderzoek, mag u niet aan het werk zetten of houden in de functie die het onderzoek vraagt. Leg in uw arbeidsreglement vast hoe u oproept en wat er gebeurt bij een gemiste afspraak. Plan bij een eerste keer een nieuwe datum en bespreek het, voor u aan een tuchtsanctie denkt.
Voor alcohol- of drugstests gelden aparte regels: een bloed- of urinetest mag alleen de arbeidsarts afnemen, zie mag een werkgever een drugstest afnemen en uw alcohol- en drugsbeleid.
Wat riskeert u?
Een inbreuk op de welzijnswet of de codex is in het Sociaal Strafwetboek een sanctie van niveau 3, met een administratieve geldboete van € 1.000 tot € 10.000, zwaarder bij gezondheidsschade of een arbeidsongeval. Een chauffeur die zonder geldige beoordeling rijdt en een ongeval veroorzaakt, maakt het dossier zwaar. Wat er dit jaar aan de boetes verandert, staat in Sociaal Strafwetboek 2026.
Fouten die we vaak zien
- Geen lijst van de risicofuncties. Zonder lijst roept de externe dienst niemand op, en niemand merkt het tot er een ongeval is.
- Een seizoenschauffeur laten rijden voor de beoordeling. De beslissing moet er zijn voor de eerste rit.
- Het onderzoek na de werkuren plannen. De oproeping is dan nietig, en de beslissing ook.
- Lange afwezigheid niet melden. Na 4 weken verwittigt u de arbeidsarts, ook voor een bediende.
- Kantoorpersoneel vergeten bij de jaarlijkse herinnering. Elke werknemer heeft recht op een spontane raadpleging en moet dat weten. Hoge werkdruk die tot een burn-out leidt, begint daar vaak.
- Een eigen keuring bij aanwerving. Medische tests buiten de codex zijn verboden, ook als de kandidaat akkoord gaat.
Wat Business Centrum hierin voor u doet
Business Centrum is geen externe dienst en voert geen medische onderzoeken uit. Wij regelen wat er administratief aan vastzit: de correcte Dimona waarop uw externe dienst factureert, de afwezigheden die we voor de loonverwerking bijhouden in onze dienst verlof en afwezigheden, en de regels over oproeping en onderzoek in het arbeidsreglement dat we voor u opstellen, samen met Acerta. Werft u voor het eerst chauffeurs of magazijniers aan, bekijk dan ook onze pagina's over de transportsector en de bouw. Twijfelt u of uw lijsten in orde zijn, laat het nakijken voor de inspectie langskomt.